Bazen bir insan neden kendisini bile anlamakta zorlanır?

Psikolojiye ilgi duymak için psikoloji öğrencisi olmak gerekmiyor. Aslında çoğumuz farkında olmadan her gün insan davranışlarını anlamaya çalışıyoruz.

Bir arkadaşımızın neden öyle davrandığını düşünüyoruz. Kendi verdiğimiz bir kararın arkasındaki nedeni sorguluyoruz. Bazen de bir roman karakterinin yaptığı şeyleri anlamaya çalışırken kendimizi uzun uzun düşünürken buluyoruz.

Kitaplar bunun için oldukça güzel bir alan açıyor.

Bazıları psikolojiyi doğrudan anlatıyor. Bazıları gerçek vakalar üzerinden ilerliyor. Bazılarıysa tek bir psikoloji kavramından bahsetmeden insan zihnini birçok psikoloji kitabından daha fazla düşündürebiliyor.

Bu listede ikisini de bir araya getirmek istedim.

İşte psikolojiye ve insan zihnine meraklı okurlar için 15 kitap.

1. İnsanın Anlam Arayışı — Viktor E. Frankl

Bu listeye tek bir kitapla başlayacak olsam muhtemelen İnsanın Anlam Arayışı olurdu.

Viktor Frankl yalnızca psikiyatrist değil, aynı zamanda Nazi toplama kamplarından sağ kurtulan bir isim.

Kitabın ilk bölümü Frankl'ın kamplarda yaşadıklarına, ikinci bölümü ise geliştirdiği logoterapi yaklaşımına odaklanıyor.

Fakat kitabı etkileyici yapan şey psikoloji teorisinden çok daha fazlası.

Frankl sürekli aynı sorunun çevresinde dolaşıyor:

İnsan, koşullarını değiştiremediğinde yaşamaya devam edecek gücü nereden bulur?

Oldukça kısa ama bittikten sonra uzun süre düşündürebilecek kitaplardan.

Kimler okumalı? Psikolojiye yeni başlayanlar ve insanın yaşamda anlam arayışı üzerine düşünmeyi sevenler.

2. İyi Hissetmek — David D. Burns

Psikoloji kitapları arasında oldukça bilinen eserlerden biri.

Psikiyatrist David Burns kitapta düşüncelerimizin duygularımız üzerindeki etkisini ele alıyor ve bilişsel davranışçı terapiyle ilişkili çeşitli yöntemleri anlaşılır bir dille açıklıyor.

Kitabın güçlü tarafı, yalnızca teori anlatmaması.

Okurken kendi düşünce biçiminizi sorgulamaya başlıyorsunuz.

“Gerçekten böyle mi, yoksa ben mi böyle yorumluyorum?”

sorusu kitabın birçok bölümünde karşınıza çıkıyor.

Yalnız önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: Bu tür kitaplar psikoloji hakkında bilgi edinmek ve kendi düşünce kalıplarımızı gözlemlemek açısından yararlı olabilir; gerektiğinde profesyonel ruh sağlığı desteğinin yerine geçmez.

Kimler okumalı? Düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki ilişkiyi merak edenler.

3. Hızlı ve Yavaş Düşünme — Daniel Kahneman

İnsanların her zaman mantıklı karar verdiğini düşünüyorsanız bu kitap fikrinizi biraz değiştirebilir.

Nobel Ekonomi Ödülü sahibi psikolog Daniel Kahneman, düşünme süreçlerimizi kabaca iki sistem üzerinden anlatıyor.

Biri hızlı, sezgisel ve otomatik.

Diğeri daha yavaş, dikkat isteyen ve analitik.

Kitap ilerledikçe günlük hayatta verdiğimiz kararların düşündüğümüz kadar tarafsız olmadığını görmeye başlıyoruz.

Önyargılar, risk algısı, karar verme hataları...

Oldukça yoğun bir kitap. Açıkçası bir hafta sonunda bitirilecek türden değil.

Ama insan zihninin karar verme mekanizmaları ilginizi çekiyorsa listedeki en güçlü seçeneklerden biri.

Kimler okumalı? Karar verme, bilişsel yanlılıklar ve davranışsal ekonomiyle ilgilenenler.

4. Akış — Mihaly Csikszentmihalyi

Bir şey yaparken zamanın nasıl geçtiğini unuttuğunuz oldu mu?

Oyun oynarken.

Kod yazarken.

Kitap okurken.

Resim yaparken.

Bir anda saate bakıp birkaç saatin geçtiğini fark ettiğiniz o durum, psikolog Mihaly Csikszentmihalyi'nin “akış” kavramıyla açıklamaya çalıştığı deneyime oldukça yakın.

Akış, insanların yaptığı işe tamamen odaklandığı bu deneyimi ve bunun yaşam doyumuyla ilişkisini inceliyor.

Kişisel gelişim kitabı gibi görünse de arkasında uzun yıllara yayılan psikoloji çalışmaları bulunuyor.

Kimler okumalı? Odaklanma, motivasyon, üretkenlik ve mutluluk psikolojisiyle ilgilenenler.

5. Sosyal Hayvan — Elliot Aronson

İnsan davranışlarını anlamaya çalışırken yalnızca bireye bakmak yeterli değil.

Çünkü davranışlarımızın önemli bir kısmı başka insanların varlığından etkileniyor.

Sosyal Hayvan tam olarak bunun üzerine.

İnsanlar neden gruba uyum sağlar?

Başkalarının fikirlerinden neden etkileniriz?

Önyargılar nasıl oluşur?

Kendimizi ve davranışlarımızı nasıl gerekçelendiririz?

Sosyal psikolojiye merakınız varsa başlangıç için değerlendirilebilecek kitaplardan biri.

Kimler okumalı? İnsanların grup içerisindeki davranışlarını ve sosyal psikolojiyi merak edenler.

6. Karısını Şapka Sanan Adam — Oliver Sacks

Listedeki en ilginç kitaplardan biri.

Nörolog Oliver Sacks, karşılaştığı sıra dışı nörolojik vakaları anlatıyor.

Kitaba adını veren vakada bir hasta, görmesine rağmen gördüğü nesneleri doğru şekilde anlamlandırmakta zorlanıyor.

Kitap boyunca hafıza, algı, kimlik ve beynin dünyayı nasıl oluşturduğu üzerine birbirinden ilginç vakalarla karşılaşıyoruz.

Akademik bir ders kitabı gibi ilerlememesi büyük avantaj.

Bazı bölümlerde adeta kısa hikâye okuyormuşsunuz gibi hissediyorsunuz.

Kimler okumalı? Beyin, hafıza, algı ve nöropsikolojiye ilgi duyanlar.

7. Kendini Arayan İnsan — Rollo May

“Ben kimim?”

Basit görünüyor.

Cevaplamaya çalışınca pek de basit olmadığı ortaya çıkıyor.

Varoluşçu psikolojinin önemli isimlerinden Rollo May; kaygı, yalnızlık, özgürlük, sorumluluk ve kişinin kendi kimliğini oluşturması gibi konuları ele alıyor.

Modern insanın kendisine ve çevresine yabancılaşması kitabın temel meselelerinden biri.

Frankl'ı sevdiyseniz bu kitaba da şans verebilirsiniz.

Kimler okumalı? Varoluşçu psikoloji, kimlik ve insanın kendisini tanıma süreciyle ilgilenenler.

8. Duygusal Zekâ — Daniel Goleman

Zekâ denildiğinde uzun süre akla ilk olarak IQ geldi.

Daniel Goleman ise Duygusal Zekâ ile farklı bir noktaya dikkat çekiyor:

Kendi duygularımızı tanımak, onları düzenleyebilmek ve başka insanların duygularını anlayabilmek de hayatımızda önemli bir yere sahip.

Kitabın bazı fikirleri yıllar içinde tartışılmış ve geliştirilmiş olsa da duygusal zekâ kavramının geniş kitlelere ulaşmasında oldukça etkili bir eser.

Kimler okumalı? Duygular, ilişkiler ve insan davranışlarıyla ilgilenenler.

9. Dost Kazanma ve İnsanları Etkileme Sanatı — Dale Carnegie

1936'da yayımlanmış bir kitabın hâlâ okunuyor olması başlı başına ilginç.

Carnegie'nin kitabı akademik anlamda bir psikoloji kitabı değil.

Daha çok insan ilişkileri ve iletişim üzerine pratik gözlemler içeriyor.

Bazı tavsiyeler bugün oldukça basit gelebilir. Bazılarıysa neredeyse yüz yıl sonra bile şaşırtıcı şekilde geçerli hissettiriyor.

Kitabı “insanları manipüle etme rehberi” gibi değil, iletişim davranışları üzerine eski ama etkili bir çalışma olarak okumak daha doğru olabilir.

Kimler okumalı? İletişim ve insan ilişkileri üzerine kolay okunan bir başlangıç kitabı arayanlar.

Psikolojiyi Romanlardan Okumak İsteyenlere

Buraya kadar daha çok psikoloji ve insan davranışlarını doğrudan ele alan kitaplardan bahsettik.

Ama bazen insan zihnini anlamak için bir psikoloji kitabından ziyade iyi bir romana ihtiyaç duyuyoruz.

Listenin geri kalanında biraz edebiyata geçelim.

10. Suç ve Ceza — Fyodor Dostoyevski

Raskolnikov bir cinayet işler.

Asıl hikâye ise neredeyse bundan sonra başlar.

Dostoyevski bizi suçun kendisinden çok, suç işleyen insanın zihnine sokar.

Suçluluk.

Vicdan.

Kendini haklı çıkarma.

Korku.

Yabancılaşma.

Raskolnikov'un kendi içerisinde yaptığı tartışmalar zaman zaman kitabın olaylarından daha ilginç hale gelir.

Psikolojik roman denildiğinde Suç ve Ceza'nın sürekli karşımıza çıkmasının bir nedeni var.

Kimler okumalı? İnsan psikolojisinin karanlık ve çelişkili taraflarını edebiyat üzerinden keşfetmek isteyenler.

11. Yeraltından Notlar — Fyodor Dostoyevski

Dostoyevski'den ikinci bir kitap koymamak zor.

Yeraltından Notlar, Suç ve Ceza'dan çok daha kısa ama hiç de kolay bir kitap değil.

İsmini öğrenmediğimiz anlatıcı sürekli kendisiyle, toplumla ve hatta okuyucuyla tartışıyor.

Bazen hak veriyorsunuz.

İki sayfa sonra sinir oluyorsunuz.

Sonra söylediği başka bir şeyde kendinizden küçük bir parça buluyorsunuz ve bu daha da rahatsız edici oluyor.

İnsanların her zaman kendi çıkarlarına uygun ve mantıklı davranmadığını anlatan oldukça güçlü bir metin.

Kimler okumalı? İç monologları ve psikolojik çözümlemeleri sevenler.

12. Dönüşüm — Franz Kafka

Gregor Samsa'nın bir sabah dev bir böceğe dönüşmesi zaten yeterince tuhaf.

Ama kitabın asıl rahatsız edici tarafı bu değil.

Asıl mesele Gregor artık çalışamadığında ve ailesine fayda sağlayamadığında çevresindeki insanların ona karşı davranışlarının nasıl değiştiği.

Yabancılaşma, aile ilişkileri, değersizlik ve insanın toplumdaki yeri üzerine çok kısa ama oldukça yoğun bir hikâye.

Kafka okumaya başlamak isteyenler için de güzel bir ilk kitap.

Kimler okumalı? Yabancılaşma ve insan ilişkilerini düşündüren kısa eserleri sevenler.

13. Yabancı — Albert Camus

Meursault annesinin ölüm haberini alır.

Fakat çevresinin ondan beklediği şekilde tepki vermez.

Camus'nün romanı ilerledikçe toplumun yalnızca yaptıklarımızı değil, nasıl hissetmemiz gerektiğini de belirlemeye çalıştığını görmeye başlıyoruz.

Yabancı psikoloji kitabı değil.

Fakat Meursault'nun dünyaya karşı mesafeli hali, toplumun ona verdiği tepkiler ve romanın yarattığı yabancılaşma hissi üzerine uzun süre düşünülebilir.

Kimler okumalı? Varoluşçu edebiyatı ve alışılmadık karakterleri sevenler.

14. Sırça Fanus — Sylvia Plath

Sylvia Plath'ın tek romanı olan Sırça Fanus, Esther Greenwood adlı genç bir kadının yaşamını ve giderek ağırlaşan ruhsal sıkıntılarını takip ediyor.

Romanın güçlü taraflarından biri, karakterin dışarıdan bakıldığında önünde birçok seçenek varmış gibi görünmesine rağmen kendi dünyasında giderek daha fazla sıkışmasını hissettirmesi.

Oldukça kişisel ve zaman zaman ağır bir kitap.

Psikolojik yönü güçlü romanları seviyorsanız etkileyici bir okuma olabilir.

Kimler okumalı? Karakter odaklı ve psikolojik yoğunluğu yüksek romanları sevenler.

15. Martin Eden — Jack London

İlk bakışta bu liste için biraz farklı bir seçim gibi görünebilir.

Ama Martin Eden yalnızca sınıf atlamaya çalışan genç bir adamın hikâyesi değil.

Martin'in kendisini yeniden yaratma çabası, kabul görme isteği, başarıyla kurduğu ilişki ve zaman içerisinde değişen dünya görüşü kitabın psikolojik tarafını oldukça güçlü hale getiriyor.

Özellikle başarıya ulaştıktan sonra yaşadığı dönüşüm, kitabın en düşündürücü bölümlerinden.

Bazen istediğimiz şeye ulaşmanın bizi mutlu edeceğinden o kadar eminiz ki, ulaştıktan sonra ne olacağını hiç düşünmüyoruz.

Kimler okumalı? Hırs, başarı, aidiyet ve kimlik üzerine romanları sevenler.

Psikoloji Okumaya Hangi Kitapla Başlanmalı?

Bu tamamen ne aradığınıza bağlı.

İnsan psikolojisine meraklısınız ama ağır akademik kitaplarla başlamak istemiyorsanız İnsanın Anlam Arayışı güzel bir başlangıç olabilir.

İnsanların nasıl karar verdiğini merak ediyorsanız Hızlı ve Yavaş Düşünme daha uygun.

Beyin ve sıra dışı vakalar ilginizi çekiyorsa Karısını Şapka Sanan Adam.

“Ben teori okumak istemiyorum, insan psikolojisini romanlardan görmek istiyorum” diyorsanız Dönüşüm gibi kısa bir kitapla başlayıp ardından Suç ve Ceza ve Yeraltından Notlar'a geçebilirsiniz.

Ben tek bir kitap seçecek olsam?

Başlangıç için İnsanın Anlam Arayışı derdim.

Ama edebiyat tarafında seçimim kesinlikle Suç ve Ceza olurdu.

Psikoloji Kitabı Seçerken Küçük Bir Uyarı

Psikoloji oldukça popüler bir alan olduğu için kitapçıların “psikoloji” veya “kişisel gelişim” raflarında çok farklı kalitede kitaplarla karşılaşmak mümkün.

Bir kitabın kapağında “psikoloji” yazması içindeki her iddianın bilimsel olarak doğru olduğu anlamına gelmiyor.

Özellikle:

“İnsanları 5 dakikada çözün.”

“Beden dilinden herkesin aklını okuyun.”

“Beyninizi yeniden programlayın.”

gibi büyük vaatlerde bulunan kitaplara biraz mesafeli yaklaşmakta fayda var.

Yazarın kim olduğuna, hangi kaynakları kullandığına ve anlattığı iddiaları neye dayandırdığına bakmak iyi bir alışkanlık.

Romanlarda böyle bir beklentimiz elbette yok.

Dostoyevski bize psikoloji dersi vermiyor.

Bize Raskolnikov'u veriyor.

Gerisini biz düşünüyoruz.

Son Kitabı Okur Seçsin

Bu listeyi 15 kitapta bitirebiliriz.

Ama Kitap Mahallesi'nin mantığına pek uygun olmaz.

O yüzden 16. kitabı siz seçin.

Psikolojiye veya insan zihnine ilgi duyan birine tek bir kitap önerecek olsaydınız hangisini önerirdiniz?

Kitap Mahallesi'nde kitabı bulup incelemenizi paylaşın.

Belki sizin öneriniz başka bir okurun sıradaki kitabı olur.